Rekonkvista, koja u prijevodu znači „ponovno osvajanje“, višestoljetni je napor Španjolaca i Portugalaca s ciljem protjerivanja Maura s Pirinejskog poluotoka, odnosno s ciljem njegova ponovnog osvajanja nakon što su Mauri 714. godine zauzeli veći dio poluotoka.

Sama rekonkista počinje 722. godine oslobođenjem Galicije i Leona, a okončava se 1492. godine kada je osvojen Granadski emirat, zadnje maursko uporište u Europi.

Godine 711., sjevernoafrički Berberi u suradnji s Arapima pod zapovjedništvom Tariqa ibn Ziyada prešli su Gibraltarski tjesnac i napali tamošnje vizigotsko kraljevstvo Hispania, iskoristivši međusobne sukobe vizigotskih velikaša. Južnim dijelom Pirenejskog poluotoka zavladao je emir Anbasa ibn Suhaym Al-Kalbi koji je uveo drastične poreze kršćanskom stanovništvu što je dovelo kasnijih nemira koje njegovi nasljednici nisu uspjevali ugušiti.

Već 722. godine emir šalje vojnu ekspediciju na sjever kako bi ugušio pobunu koju je vidio Pelayo u pokrajini Asturiji. Pelayo je u bitki kod Covidonge nanio poraz islamskoj vojsci, čime su oslobođeni Galicija i Leon, te se to smatra službenim početko rekonkviste.

Ozbiljna prepreka jačanju muslimanske moći bile su i etničke tenzije između Berbera i Arapa, Berberi su bili domicilno sjevernoafričko stanovništvo koje se nedavno konvertiralo na islam i činilo većinu vojne sile, no nisu bili zadovoljni odnosom Arapa prema njima. Tijekom 9. stoljeća većina Berbera vratila se u Sjevernu Afriku, a unutar muslimanskog teritorija pojavile su se težnje lokalnih moćnika za autonomijom. 929. godine na vlast u Cordobi dolazi emir Abd-ar-Rahman III., koji se proglasio kalifom, te je uspio konsolidirati vojnu i političku moć.

Abd-ar-Rahman III. nastojao je osvojiti preostala kršćanska kraljevstva, kao i kasnije veliki vizir Almanzor, koji je pokrenuo nekoliko velikih vojnih kampanja u kojima je osvojio nekoliko većih gradova. Krajem 10. stoljeća muslimanski vizir Almanzor pokrenuo je vojnu kampanju koja je trajala 30 godina s ciljem osvajanja sjevernih kršćanskih kraljevstava.

Spomenik El Cidu, junaku španjolske Rekonkviste

Glavno muslimansko uporište Cordoba počelo je slabiti početkom 11. stoljeća, iz čega se stvorilo mnoštvo slabijih država, što su iskoristila sjeverna kršćanska kraljevstva koja su počela ugrožavati razjedinjene muslimanske države.

Suočeni sa stalnim kršćanskim napadima razjedinjene muslimanske države zatražile su pomoć od berberskog vođe Yusuf ibn Tashfins, čelnika Almoravida. Almoravidi su bili berberska muslimanska vojska poznata po svojoj učinkovitosti i netolerantnosti prema kršćanima.

Njihova vojska došla je u nekoliko navrata u pomoć, te je čak 1086. godine ostvarila značajnu pobjedu nad vojskom kralja Alfonsa u bitki za Sagrajas, no osnovni cilj Almoravida bila je konsolidacija i ujedinjenje preostalih muslinaskih teritorija u Almoravidski kalifat.

Nakon premoćne pobjede nad Almoravidima 1139. godine u bitki za Ourique, Afonso Henriques proglašen je kraljem Portugala čime je ostvaren temelj državnosti te današnje države. 1147. godine Henriques je osvojio Santarem i Lisabon. Portugalski dio Rekonviste dovršen je 1249. godine osvajanjem Algarvea.

Tek nakon odlučne pobjede kršćanske koalicije u bitki za Las Navas de Tolosa 1212. godine dolazi do velikog preokreta i kontinuiranog osvajanja muslimanskih teritorija kroz narednih nekoliko desetljeća. Do 1252. godine samo je emirat Granada ostalo u muslimanskom posjedu, održavajući svoj podređeni vazalski status prema kršćanskom kraljevstvu Kastilje.

Daljnjih dvjestotinjak godina protekle su u relativnom zatišju s manjim sukobima, da bi krajem 15. stoljeća, nakon ujedinjenja Aragona i Kastilje pod istom krunom vjenčanjem aragonskog kralja Ferdinanda II. i kastiljske kraljice Izabele, čime je zapravo stvorena osnova moderne španjolske državnosti, Španjolci krenuli u završnu fazu rekonkviste osvajanjem Granade.

Kapitulacija Granade i predaja Španjolcima

Ferdinand i Izabela započeli su 1482. desetogodišnji godine rat s emiratom Granada, koji je okončan 1492. godine kapitulacijom Granade. Španjolske snage su kasnijih godina osvojile afričke enklave Mellilu i otok Djerbu, da bi 1509. i 1510. godine osvojile Oran, Bougie i Tripoli. No tu je bio kraj španjolskom prodoru u afrički kontinent, jer su se ubrzo suočili sa širenjem Otomanskog carstva na sjeveru Afrike, te su se Španjolci povukli na svoj poluotok.

Rekonkvista je do danas ostala duboko utkana u španjolsku nacionalnu svijest kao temeljni postulat vječne težnje i borbe za nacionalnu i vjersku opstojnost i samostalnost.

Autor: Ivica Mandekić